Pielęgnacja szczeniąt od urodzenia do 8 tygodnia życia.
Odchów szczeniąt od momentu urodzenia do
czasu osiągnięcia dojrzałości psycho-fizycznej jest najtrudniejszym
okresem w życiu psów. Opieka hodowcy nad samicą i oseskami, ich właściwe
żywienie, zapewnienie im optymalnych warunków środowiskowych, a także
prawidłowo stymulowany proces socjalizacji szczeniąt wpływa na zdrowie,
równowagę psychiczną i pozytywne relacje w kontaktach z ludźmi dorosłych
psów. Tak więc stosunkowo krótki okres w życiu psa (około roku) w
znacznym stopniu decyduje o całym jego życiu.
Okres rozwoju szczeniąt można podzielić na cztery podstawowe etapy (Bloomfield, 1994):
1. noworodkowy - pierwsze 2 tygodnie
2. przejściowy - od 2 do 3 tygodni życia
3. socjalizacji - od 3 do 12 tygodni życia
4. młodzieńczy - od 3 do 12 miesięcy życia.
Nowo narodzone szczenięta charakteryzują
się znaczną niedojrzałością anatomiczną i funkcjonalną wielu narządów,
większość odruchów charakterystyczna dla dorosłych psów jest
niewykształcona i mają zamknięte powieki oraz kanały słuchowe. Stąd
właściwa ocena stanu osesków po urodzeniu i minimalizacja stresu jakim
jest życie w nowym środowisku jest najważniejszym zadaniem lekarza i
hodowcy.
Bezpośrednio po urodzeniu oseski należy
dokładnie zbadać, zwracając szczególną uwagę na wady anatomiczne, masę
ciała i podstawowe parametry oceny stanu zdrowia. Wady wrodzone mogą
mieć charakter dziedziczny, jakkolwiek również mogą być spowodowane
przez czynniki mutagenne, na które narażona była samica (pestycydy,
kleje, farby, benzyna, środki dezynfekcyjne), a także wynikać mogą z
błędów żywieniowych (nadmiar i niedobór witamin, a zwłaszcza witaminy A,
niedobór kwasu foliowego, niedobór białka, zawartość aflatoksyn i
metali ciężkich w pokarmach). Do najczęściej obserwowanych wad
wrodzonych należą: zbyt duża lub zbyt mała liczba palców, rozszczepienie
kręgosłupa, rozszczepienie podniebienia, karłowatość, wnętrostwo, nie
zrośnięte powłoki brzuszne, deformacja czaszki, deformacja klatki
piersiowej - spłaszczona lub lejkowata, rozszczepienie lub spłaszczenie
mostka, załamanie lub kulka na ogonie. Wady wrodzone mogą być przyczyną
śmierci płodów już w tonie matki, mogą również ujawniać się wraz z
rozwojem szczeniąt. Na przykład nieznacznie nie zrośnięte powłoki
brzuszne mogą być niewidoczne dopóki zwierzę nie przyjmie postawy
stojącej. Wtedy pojawia się tym miejscu charakterystyczna wypukłość.
Wady ogona natomiast nie są przyczyną stanów patologicznych, jakkolwiek
zwierzęta takie nie powinny być używane do hodowli.
Wnętrostwo można stwierdzić u psów, które
ukończyły 8 tygodni (z wyjątkiem niektórych ras m.in. sheltie), chociaż
jądra zaczynają zstępować już od 4. tygodnia. Obserwacja tego procesu
wydaje się istotna, ponieważ w razie stwierdzenia tzw. wędrującego jądra
(przemieszczające się między moszną a kanałem pachwinowym) można
dokonać korekty wady. Szczenięta urodzone przedwcześnie, jednak nie
więcej niż 2-3 dni, mają duże szanse przeżycia przy odpowiednio
troskliwej opiece. Wcześniaki charakteryzują się mniejszą masą ciała,
zupełnym lub częściowym brakiem okrywy włosowej oraz znacznym deficytem
surfaktantu w płucach. Niedojrzałość funkcjonalna płuc może wymagać
leczenia farmakologicznego. Oseski takie powinny być utrzymywane w
pomieszczeniu o stałej temperaturze (32°C) i wilgotności (65%). Często
wcześniaki nie wykazują odruchu ssania. Można podawać im wówczas
(poprzez sondę) glukozę (tabela III) a następnie, o ile temperatura
ciała oseska nie jest niższa niż 35°C, siarę pobraną od matki lub
zakupioną w postaci preparatu. Pobranie matczynej siary jest o tyle
istotne, że psy otrzymują jedynie ok. 10% przeciwciał poprzez łożysko,
pozostałą ilość powinny uzyskać w siarze. Koncentracja IgG w surowicy
bezpośrednie po urodzeniu jest minimalna i po pobraniu siary gwałtownie
wzrasta do 18 godzin życia, a następnie zmniejsza się stopniowo przez
jakiś czas. Siara zawiera maksymalną ilość IgG do 18 godzin po porodzie
(Ishikawa i wsp., 1998).
Ważnym elementem oceny rozwoju szczeniąt
jest kontrola masy ciała. Powinno się ją przeprowadzić bezpośrednio po
urodzeniu, po 12 godzinach od porodu, następnie codziennie przez
pierwsze dwa tygodnie, potem co kilka dni. Brak przyrostu masy ciała
jest sygnałem nieprawidłowego rozwoju lub choroby osesków. Przeciętna
urodzeniowa masa ciała psów ras miniaturowych kształtuje się od 100 do
200 g, małych ras od 200 do 300 g, średnich ras od 300 do 400 g i dużych
ras nawet powyżej 700 g (Bloomfield, 1994) lub około 1% masy ciała
matki u ras dużych, 2% u ras średnich, 3% u ras małych i 4% u ras
miniaturowych. Po około 12 dniach szczenięta podwajają masę ciała
urodzeniowa (Mosier, 1978). Częstotliwość uderzeń serca oseska po
urodzeniu powinna wynosić początkowo ok. 150, a następnie 200 na minutę,
a liczba oddechów - od 15 do 35 na minutę. Temperatura ciała mierzona w
odbytnicy powinna wynosić 35,5-36°C, a następnie wzrasta do 37,7°C w
czwartym tygodniu. Niższa temperatura ciała noworodka może wynikać z
trudnego lub wcześniejszego porodu, albo ze zmniejszonego poziomu
glukozy we krwi związanego z niedożywieniem, wodogłowiem i innymi wadami
wrodzonymi.
Ponadto nowo narodzone szczenięta mają
minimalną zdolność gromadzenia rezerwy energetycznej w formie glikogenu,
co dodatkowo utrudnia zachowanie stałej temperatury ciała.
Doprowadzenie oseska do właściwej temperatury ciała nie powinno
przebiegać zbyt szybko, ponieważ może to wywołać szok, a nawet zakłócić
funkcjonowanie serca. Postępowanie takie powinno trwać około 2-3
godziny. Oseska trzeba umieścić w pojemniku wyścielonym delikatnym
materiałem, pod którym znajduje się naczynie z ciepłą woda, tak aby
temperatura gniazda wynosiła 32 C. Wspomagające podaje się glukozę - ok.
1/2 ml co 20 minut przez smoczek, sondę lub iniekcję, w zależności od
wykształcenia odruchu ssania. Ważne jest aby stale kontrolować
temperaturę w miejscu przebywania szczenięcia. Nie wolno kłaść szczeniąt
na poduszce elektrycznej, ponieważ nie w pełni dojrzały system odruchów
i brak sprawności motorycznej może spowodować przegrzanie prowadzące do
hipertermii, szoku, poparzeń, a nawet śmierci.
Szczenięta o obniżonej temperaturze ciała zazwyczaj wykazują osłabiony
odruch ssania. Nie wolno karmić ich mlekiem (za pomocą butelki czy
sondy) jeśli a temperatura ciała jest niższa od 35 C.
Krążenie, perystaltyka jelit oraz sekrecja enzymów trawiennych jest
zmniejszona u takich zwierząt pobranie pokarmu prowadziłoby do biegunki.
Szczenięta wykazują niedojrzałość funkcji nerek co ogranicza zdolność
do regulowania przemiany wodnej i predystynuje do odwodnienia lub
nadmiernego uwodnienia. Odwodnienie charakteryzuje suchość błon
śluzowych, brak odpowiedniego uwypuklenia opuszek palców, opóźnienie
powrotu skóry odciągniętej dwoma palcami do stanu normalnego.
Odwodnieniu towarzyszy zmniejszenie
ciśnienia krwi oraz zwiększenie koncentracji moczu. Normalnie szczenięta
rodzą się z dobrze rozwiniętym odruchem ssania, pobierają pokarm często
(co około dwie godziny) i w stosunkowo niewielkich ilościach, ponieważ
pojemność żołądka osesków jest bardzo mała, zwłaszcza u ras
miniaturowych. Z drugiej strony noworodki są bardzo wrażliwe na niedobór
płynów, toteż podczas karmienia sondą należy zwrócić szczególną uwagę
na ilość podawanego płynu. Podawanie płynu łyżeczką lub strzykawką jest
niedozwolone ze względu na możliwość wprowadzenia pokarmu do dróg
oddechowych, co może powodować zapalenie płuc zwłaszcza, że odruch
kaszlu pojawia się dopiero w wieku około 2 tygodni.
Nowo narodzone szczenięta mają dobrze rozwinięty zmysł dotyku a w nieco
mniejszym stopniu zmysł smaku i zapachu. Zmysły te pozwalają na
nawiązanie więzi emocjonalnej z matką, rodzeństwem, a także z hodowcą.
Wprawdzie okres socjalizacji przypada na nieco późniejszy wiek, ale już w
tym czasie zaczyna się tworzyć pewna hierarchia stada wśród rodzeństwa,
a także nawiązanie kontaktu z człowiekiem. Ważnym elementem wychowania
szczeniąt jest ich delikatne dotykanie i głaskanie zanim jeszcze otworzą
powieki. Oseski poznają w tym okresie zapach właściciela.
Szczenięta otwierają powieki między l0 i
14 dniem, natomiast otwarcie kanałów słuchowych następuje od 6 do 17
dnia. W wieku 2,5 tygodnia odpowiednio przyuczone szczenięta są zdolne
do samodzielnego pobierania mleka ze spodka. Po dwóch tygodniach
szczenięta są w stanie unosić swoje ciało i spacerować. Oseski zbyt
otłuszczone mogą mieć trudności z chodzeniem, co jest pierwszym sygnałem
konieczności ograniczenia diety.
Szczenięta, które ukończyły 3 tygodnie charakteryzują się już znaczną
dojrzałością większości funkcji i wchodzą w okres intensywnego rozwoju
socjalizacyjnego. Generalna zasada jaką powinno się przyjąć w tym czasie
to dążenie do zapoznania szczeniąt z możliwie jak największym
wachlarzem doświadczeń życiowych, jednak w sposób odpowiednio
stymulowany, spokojny i zapewniający maksymalne poczucie bezpieczeństwa.
W tym okresie (3-12 tyg.) zwierzęta powinny zdobyć doświadczenie w
zakresie rozpoznania różnych rodzajów pokarmów, zjawisk (wizualnych,
słuchowych i węchowych) związanych z funkcjonowaniem ludzkiego domu, a
także kontaktów towarzyskich z innymi ludźmi i zwierzętami (psy, koty,
gryzonie, ptaki). Optymalne wychowanie szczeniąt powinno zawierać
zarówno program socjalnych interakcji, jak też praktycznych ćwiczeń
związanych z nauką wykonywania niektórych poleceń. Takie postępowanie ze
szczeniętami ułatwia dorosłym psom nawiązanie przyjaznego kontaktu z
innymi psami, a także nawiązanie porozumienia z człowiekiem (Seksel i
wsp., 1999). W pełni ukształtowane funkcje wzrokowe pies osiąga dopiero w
wieku około roku, jednak zróżnicowane wizualnie środowisko sprzyja ich
kształtowaniu. W wieku 6 tygodni można stwierdzić głuchotę u szczeniąt.
Rasy i odmiany barwne predysponowane do tej wady powinny w tym czasie
mieć zbadaną zdolność słyszenia. W czasie zwiększonej aktywności
życiowej mogą ujawniać się wady wrodzone, które u noworodków nie były
widoczne. W trzecim tygodniu szczenięta zaczynają szczekać i machać
ogonem.
Wiek wyrastania zębów mlecznych u szczeniąt :
Kły: - 3-4. tydzień
Siekacze:
1 - 3-5. tydzień
2 - 3-5. tydzień
3 - 5-6. tydzień
Przedtrzonowce:
1 - brak
1 - 4-6. tydzień
1 - 4-6. tydzień
1 - 6-8. tydzień
Trzonowce: brak
Żywienie szczeniąt
Prawidłowo rozwinięte oseski do około 3
tygodni pobierają pokarm matki jako wyłączne pożywienie. Strawność
białka, tłuszczu, laktozy a także składników mineralnych mleka dla
szczeniąt wynosi ponad 94%, natomiast odłożenie poszczególnych
pierwiastków w ciele osesków jest zróżnicowane, dla Ca osiąga wartość
96,5% (Kienzle i wsp. 1985). Skład mleka suki przedstawiono w tabeli IV.
Szczenięta pozbawione matki mogą otrzymywać pokarm oparty na mleku
krowim lub preparaty mlekozastępcze, które są dostępne w niektórych
hurtowniach weterynaryjnych. Takie preparaty są zazwyczaj lepiej
zbilansowane w porównaniu do pokarmu sporządzonego metodą domową.
Strawność komercyjnego substytutu mleka suki wynosiła 94,3%, a pokarmu
przygotowanego metodą domową 84,16% (Iben i Sadila, 1993). Poprawę
wykorzystania a także smakowitości mleka krowiego obserwowano po
wstępnym traktowaniu beta-galoktozydazą - enzymem rozkładającym laktozę
(Meyer i wsp., 1984).
Mleko suki zawiera więcej
długołańcuchowych nienasyconych kwasów tłuszczowych (C16:l, C18:l i
C18:2) a mniej średniołańcuchowych kwasów (C 14:0) i kwasu stearynowego C
18:0 w porównaniu do mleka krowiego, co może być przyczyną pewnych
niedoborów NNKT. Uzupełnienie jednak diety w niedoborowe kwasy
tłuszczowe wymaga ich podawania w formie zemulgowanej (żółtko jaja,
lecytyna jajeczna). U szczeniąt obserwuje się znaczną aktywność lipazy
żołądkowej, która preferencyjnie uwalnia z trójacyloglicerydów
nienasycone kwasy tłuszczowe.
Wstępna hydroliza tłuszczu mleka w żołądku umożliwia większą skuteczność
działania lipazy trzustkowej u osesków, ponieważ micelle tłuszczowe
mleka są niedostępne dla tego enzymu (Iverson i wsp., 1991). Różnice
pomiędzy mlekiem krowim i suki polegają również na odmiennym składzie
aminokwasowym białka - mleko suki zawiera więcej leucyny i argininy, a
mniej lizyny. Trudność w przygotowaniu wysokostrawnego substytutu mleka
suki polega również na różnicach dotyczących frakcji białka i wielkości
micelli kazeinowych. Ponadto mleko zwierząt zmienia swój skład w miarę
upływu laktacji, co jest prawdopodobnie dostosowane do zmieniającego się
zapotrzebowania osesków. Zawartość miedzi w mleku suki zwiększa się w
okresie laktacji od 15,6 do 20,1 ľmol/l, zawartość żelaza zwiększa się
od 107,6 do 146,4 ľmol/l, a pod koniec laktacji zmniejsza się do 77,7
ľmol/1. Zawartość wapnia zwiększa się od 31,9 do 53,0 ľmol/1, natomiast
zawartość cynku pozostaje stała (Anderson i wsp., 1991). Mleko suki ma
również optymalną dla szczeniąt zawartość witamin.
Szczególnie często popełnianym błędem
podczas sztucznego karmienia osesków jest nadmierna suplementacja
witaminy D3 Do objawów jej przedawkowania należą wolniejszy wzrost,
mniejsze zdolności poruszania się, opóźnione pojawienie się pierwszych
zębów, a także zmiany w nerkach (zwapnienie, stwardnienie, zwłóknienie
kłębuszków nerkowych). Szczenięta w okresie 3. dzień - 5. tydzień życia
powinny otrzymywać 200 000-250 000 IU witaminy D3 na kg masy ciała
(Kamphues i wsp., 1990). Podając oseskom żywionym w sposób sztuczny
witaminę D3 należy pamiętać że niektóre pokarmy (mleko, żółtko, mięso)
ją zawierają. Zawartość witaminy D3 w mleku wynosi ok. 353 IU/kg.
Chandler i wsp. (1993) prowadzili obserwacje nad porównaniem wybranych
wskaźników w surowicy szczeniąt żywionych zamiennikiem mleka (mleko
krowie, żółtko, olej, Ca, P) w porównaniu do osesków żywionych w sposób
naturalny. U zwierząt żywionych substytutem mleka suki stwierdzono w
surowicy krwi mniejszą zawartość azotu mocznikowego, albuminy i K, a
większą za wartość P, globulin, Na, Cl i cholesterolu.
Szczenięta najlepiej stopniowo
przyzwyczajać do zamiennika mleka, podając go przez pierwsze 24 godziny
wraz z płynem nawadniająco-odżywczym w stosunku l:l, a następnie
zwiększać ilość mleka, tak aby po 24 godzinach wycofać płyn nawadniający
z mieszanki. Do podawania mleka należy zastosować odpowiednią,
przeznaczoną dla szczeniąt butelkę ze smoczkiem. Pojenie strzykawką lub
kroplomierzem może spowodować nadmierne pobranie pokarmu lub
zachłyśnięcie. W zakupionym wraz z butelką smoczku należy zrobić
odpowiedni otwór (lub kilka mniej szych obok siebie), tak aby po
odwróceniu butelki dnem do góry krople wolno kapały ze smoczka (kilka na
minutę). Szczeniętom, które nie wykazują odruchu ssania (a temperatura
ciała nie jest mniejsza niż 35°C) należy podawać mleko sondą. Dla
osesków ras miniaturowych stosować można strzykawkę 5 ml i kateter,
natomiast dla większych szczeniąt strzykawkę 10 ml i sondę o
odpowiedniej średnicy. Należy najpierw dokładnie odmierzyć długość
sondy. W tym celu układa się ją wzdłuż ciała szczenięcia tak, aby jej
koniec sięgał do 3/4 długości klatki piersiowej i zaznacza miejsce na
wysokości jamy ustnej. Odcinek do miejsca zaznaczonego wprowadza się w
bardzo delikatny sposób ponad językiem do przełyku oseska. Zwierzę
powinno być utrzymywane w pozycji prawie pionowej (pod kątem około 60
stopni). Mleko powinno mieć temperaturę 36°C i podaje się je w ilościach
i z częstotliwością zależną od wieku. Nowo narodzone szczenięta karmi
się objętością ok. 5 ml co 2 godziny przez całą dobę. W miarę ich
wzrostu stopniowo zmniejsza się liczbę posiłków.
Przez około dwa tygodnie szczenięta nie mają odruchu oddawania kału i
moczu, toteż po każdym posiłku oseski pozbawione matki należy poprzez
masowanie okolic genitalnych sprowokować do tej czynności. Karmienie
sztuczne może często być przyczyną zatwardzenia lub biegunki.
Przy biegunce można podawać wywar z
gotowanej marchwi (nie nawożonej i starej), a przy zaparciu wywar (śluz)
z siemienia lnianego. Zdrowe i prawidłowo rozwinięte oseski same w
znacznym stopniu regulują przerwy pomiędzy posiłkami, wydłuża się bowiem
ich nocny sen. W wieku 2 tygodni szczenięta powinny otrzymywać mleko 9
razy na dobę . W trzecim tygodniu można już zastosować sześciogodzinną
przerwę nocną i podawanie mleka 7 razy dziennie. W trzecim tygodniu
można podawać skrobaną wołowinę a w czwartym - pokarm stały
mięsno-nabiałowy. Pierwszym stałym pokarmem jest chude, doskonałej
świeżości, mięso wołowe, cielęce lub jagnięce. Zeskrobaną nożem miazgę
formuje się w kulkę i wkłada do pyszczka szczenięcia. Mięso zjadane jest
przez oseski z dużym entuzjazmem. Dokarmianie mlekiem, a następnie
stałymi pokarmami rozpoczyna się w wieku 3-4 tygodni w zależności od
liczby szczeniąt w miocie i kondycji suki. Aktywność enzymów trawiących
cukry jest u szczeniąt mniejsza w porównaniu do enzymów trawiących
białko, co ogranicza podawanie oseskom pokarmów węglowodanowych.
Szczenięta do 8 tygodni wykazują niewielką aktywność amylazy. Jej
wydzielanie wzrasta od 8. do 12. tygodnia, kiedy osiąga wartość zwierząt
dorosłych. Podawanie produktów zawierających skrobię stymuluje sekrecję
amylazy. Aktywność sacharazy wzrasta wraz z zawartością sacharozy w
diecie. Aktywność laktazy u szczeniąt jest wysoka (82 U/g białka) aż do
wieku 16 tygodni, potem zmniejsza się do około 30 U/g białka (Kienzle,
1988). Pokarmy węglowodanowe są więc w porównaniu do pokarmów białkowych
znacznie gorzej wykorzystywane.
Niektórzy autorzy uważają, że u psów podobnie jak u kotów węglowodany (z
wyjątkiem laktozy u osesków) nie są niezbędnym elementem diety (Burger,
1990).
Do ukończenia trzech tygodni szczeniętom
podaje się mleko i skrobane mięso do pyszczka, natomiast w czwartym
tygodniu zaczyna się bardzo stopniowo wprowadzać stałe pokarmy
mięsno-nabiałowe, a w piątym tygodni mięsno-nabiałowo-węglowodanowe.
Codziennie wprowadzać można jeden stały posiłek dziennie, a także jeden
nowy komponent w diecie. Wszelkie zmiany diety powinny być wprowadzane
stopniowo przez kolejne dni. Dotyczy to zwłaszcza wprowadzenia do
żywienia pokarmów przemysłowych (przeznaczonych dla szczeniąt w danym
wieku). Tak więc do diety wprowadzać możemy produkty w następującej
kolejności: surowe, chude mięso przeżuwaczy (jagnięcina, baranina,
wołowina, cielęcina), gotowane mięso drobiowe, żółtko, twarożek,
gotowane białko, jaja, surowa wątróbka wołowa, surowe serce wołowe,
masło, olej roślinny, gotowany kleik z mąki ryżowej, gotowany kleik z
mąki pszennej, kasza manna, kasza kukurydziana, lane kluski, gotowane
jarzyny, surowe jarzyny, kasza gryczana, drobna kasza jęczmienna,
makaron, chuda konina, chuda ryba, zmielone, rozgotowane chrząstki,
drożdże. Niektóre produkty zawierać mogą alergeny, np. mleko krowie,
niektóre ryby morskie, białko jaja kurzego, pszenica, soja (Barej,
1996). Stosowanie tych pokarmów wymaga więc szczególnej obserwacji
zwierząt. Szczenięta w zależności od rasy, a także kondycji suki i
szczeniąt można odsądzić od matki w wieku od 7 do 12 tygodni.
Najczęściej następuje to w wieku 8 tygodni.
PIŚMIENNICTWO
1. Anderson R.S., Carlos G.M., Robinson
l.P., Booles D., Burger l.H., Whyte A.L, 1991. Zinc, copper, iron and
calcium concentration in bitch milk. J. Nutr. 121, 81-82S.
2. Barej W., 1996.Alergie pokarmowe u zwierząt na przykładzie psów i kotów. Mat. II Sympozjum PSDW Puławy 11-12.05.96.
3. Bloomfied B., 1994. Nursing and hand
rearing newborn puppies. Puppy & Kitten Clinic. Able Publi-shing,
Knebworth. -4. Burger l.H., 1990. Carbohydrate - why bother. Animalis
Familiaris, 5, 2-8.
5. Chandler M.L, Miller E., Olson P.N,
Raiston S.L, 1993. Serum chemistry and lipid profiles in neonatal Beagle
puppies fed homemade milk replacerfor-mulas. Cornell Veterinarian, 83,
107-116.
6. Grunbaum E G., 1988. Żywienie psów i kotów. PWRiL Warszawa.
7. Hoskins J.D., 1990. Veterinary pediatrics: dogs and cats from birth to six month of agę. W.B. Saunders Co, Philadelphia, USA.
8. Iben C, Sadiia E., 1993. Artificial rearing of puppies and kittens. Wiener Tierarztliche Mo-natsschrift, 12, 376-381.
9. Iben Ch., Leibetseder J., 1994. Handrearing of orphaned puppies and kittens. J. Nutr., 124, 2630-2632.
10. Ishikawa H., Tabuchi H., Ohashi E�
1998. Changes in the serum immunoglobulin concentrations in puppies. J.
Vet. Med. Japan, 51, 801-805.
11. lverson SJ, Kirk CL, Hamosh M.,
NewsomeJ., 1991. Milk lipid digestion in the neonatal dog: the combined
actions of gastric and bile salt stimulated lipases. Bioch. Biophys.
Acta, 1, 109-119.
12. Kienzie E., Meyer H., Dammers C.,
Lohrie H., 1985. Milk intake, weight gain, milk digestibility, and
energy and nutrien-retention in suckling puppies. Fortschritte in der
Tierphysiologie und Tierernahrung, 16, 26-50.
13 Kienzie E., 1988. Enzyme aktivity
in pancreatic tis-sue, intestinal mucoza and chyme of dogs in rela-tion
to agę and diet. J. Anim. Physiol. Anim. Nutr., 60, 276-288.
14. Łowicka M., Pasławska U., 1992.
Żywienie osesków psów i kotów pozbawionych mleka matki. Mat. I Sympozjum
Zasady żywienia oraz choroby metaboliczne psów i kotów. Wrocław,
25.06.92.
15. Meyer H., Kienzle E., Hannes M., Mundt H.C, 1984. Kleintier Praxis, 6, 301-308.
16. MosierJ.E., 1978. The puppy from birth to sixweeks. Vet. Gin. North Am. 8, 79-85.
17. Oftedal OJ., 1984, Lactation in the dog: milk composition and intake bu puppies. J. Nutr., 5, 803-812.
18. Seksel K., Mazurski EJ., Taylor A.,
Puppy socialisation programs: short and long term behavioral effects.
Applied Animal Behaviour Science, 62, 335-349.
Źródło: Magazyn Weterynaryjny vol. 10, nr 53'2001